Krótki opis treści:
Przełom wieków - XX i XXI - cechują głębokie przemiany ekonomiczne i społeczne. Wynikają one z procesów globalizacji, konkurencyjności i rozwoju high-tech. Kreowane są również przez nasilające się procesy migracyjne, oddziałujące na rynek pracy a także na zmiany struktur społecznych. Następuje również demokratyzacja stosunków społecznych i demokratyzacja stosunków przemysłowych. Zjawiska te wpływają na poszczególne kraje i społeczności i rodzą istotne wyzwania wobec pracy i polityki społecznej. Jakie? Jak im stawić czoła? Kto ma to czynić? Odpowiedź na te pytania stanowi warunek niezbędny budowy strategii rozwojowej każdego kraju, dostosowanej do jego uwarunkowań społeczno-ekonomicznych i kulturowych. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych zajmujący się tą problematyką od z górą 35 lat z okazji swego jubileuszu podjął się próby sformułowania odpowiedzi na postawione pytania w odniesieniu do kluczowych obszarów pracy zbiorowych stosunków pracy i polityki społecznej na konferencji nt. "Problemy pracy i polityki społecznej w perspektywie XXI w." zorganizowanej w styczniu 1998 r. pod patronatem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. Niniejsza praca oparta jest na materiałach z tej konferencji. Jednakże tylko część referatów weszło do zbioru w wersji prezentowanej na konferencji i/lub opublikowanej na łamach "Polityki Społecznej" 1997 nr 11/12. Większość stanowią opracowania w wersji wzbogaconej, zmodyfikowanej. Do zbioru włączone zostały dwa dodatkowe opracowania uzupełniające istotną lukę w zakresie kluczowych problemów pracy, a mianowicie: prof. dr hab. A. Pocztowski - "Zarządzanie zasobami ludzkimi wobec wyzwań" oraz prof. dr hab. M. Juchnowicz - "Nowoczesne podejście do motywowania a rzeczywistość polskich przedsiębiorstw". Ogół opracowań zawartych w zbiorze podzielony został na cztery części. Trzy pierwsze poświęcone są odrębnym, choć wzajemnie powiązanym grupom problemowym: Część I - Problemy pracy Część II - Zbiorowe stosunki pracy Część III - Polityka społeczna Poprzedza je wystąpienie min. L. Komołowskiego. Wprowadzenie do części I i II także dokonali przedstawiciele resortu pracy, tj. Grażyna Zielińska - prezes Krajowego Urzędu Pracy i Elżbieta Sobótka - podsekretarz stanu w MPiSS. Autorami włączonych do trzech pierwszych części są pracownicy IPiSS. Obejmują one szeroki wachlarz problemów ekonomiczno-społecznych; są one uporządkowane według zasady od bardziej ogólnych do szczegółowych. Różnią się też podejściem do nich i punktami widzenia np. w sprawie celowości ograniczania welfare state, w sprawie celowości powoływania rad zakładowych w Polsce wobec ogólnych tendencji do decentralizacji zbiorowych stosunków pracy. Jak wiadomo rady te stanowią istotny atrybut. Niekiedy te same kwestie pojawiają się w opracowaniach różnych Autorów (np. formy zatrudnienia). Rozpatrywane są jednak w różnym kontekście. Zgodnie z celem głównym praca jest oddawana do ręki Czytelnika w zasadzie zorientowana ku przyszłości. Identyfikuje problemy oraz zawiązane z nimi szanse i zagrożenia w I dekadzie nadchodzącego stulecia uwzględniając dotychczasowe doświadczenia na tle porównawczym. Z natury rzeczy odnosi się ona głównie do polskiej specyfiki, ale znaczna jej część ma wydźwięk szerszy. Wyzwaniom XXI w. bezpośrednio odnoszącym się do Polski - w kontekście przemian globalnych - poświęcona jest część IV zawierająca plon dyskusji panelowej, w której udział wzięli uczeni nie będący pracownikami IPiSS: dr M. Boni - szef doradców ministra pracy i polityki społecznej, były minister w resorcie, T. Kowalik - profesor w Uniwersytecie Warszawskim, E. Kwiatkowski - profesor w Uniwersytecie Łódzkim, wiceprzewodniczący Rady Naukowej IPiSS, A. Kurzynowski - profesor w Szkole Głównej Handlowej, W. Morawski, A. Rajkiewicz i J. Supińska - profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego. Prof. W. Morawski jest jednocześnie przewodniczącym Rady Naukowej IPiSS, a prof. A. Rajkiewicz - redaktorem naczelnym "Polityki Społecznej". Praca uwypukla szereg pytań i dylematów, których rozstrzygnięcie jest wyzwaniem dla badań oraz dla polityki społeczno-gospodarczej. Oto niektóre z nich: 1. Jak współcześnie rozumieć sprawiedliwość społeczną? 2. Czy wzrost nierówności płac jest alternatywą bezrobocia? 3. Czy w warunkach polskich możliwa jest jednoczesna realizacja trzech głównych celów: wzrost konkurencyjności, ograniczanie bezrobocia i nierówności płac? Jeśli nie, to jakich wyborów należy dokonać? 4. Czy ograniczanie roli państwa oraz decentralizacja zbiorowych stosunków pracy w regulowaniu problemów pracy i polityce społecznej jest warunkiem niezbędnym efektywnej realizacji w.w. celów? 5. Jakie byłyby społeczno-ekonomiczne i polityczne koszty zdemontowania welfare state? Wolno żywić nadzieję, że publikacja ujmująca niezwykle trudne i kontrowersyjne problemy o dużej drażliwości społecznej będzie stanowiła inspirację do badań i dyskusji teoretycznych oraz do kształtowania warunków skutecznego rozwiązywania kluczowych problemów pracy i polityki społecznej. Jest też moim miłym obowiązkiem wyrazić podziękowanie sponsorom oddawanej do rąk Czytelnika pracy: Ministerstwu Pracy i Polityki Socjalnej oraz Prezesowi Krajowego Urzędu Pracy. Bez ich wsparcia publikacja ta nie mogłaby się ukazać.
Spis treści
Stanisława Borkowska PRZEDMOWA Longin Komołowski Minister Pracy i Polityki Socjalnej wystąpienie Ministra CZĘŚĆ I PROBLEMY PRACY W PERSPEKTYWIE XXI WIEKU Grażyna Zielińska Prezes Krajowego Urzędu Pracy Wprowadzenie Stanisława Borkowska GŁOWNE WYZWANIA WOBEC PROBLEMÓW PRACY NA PRZEŁOMIE WIEKÓW 1. Trzy modele regulowania problemów pracy w drugiej połowie XX wieku 2. Problemy pracy w perspektywie XXI wieku 2.1. Zmiana struktur zatrudnienia 2.2. Bezrobocie 2.3. Między stabilnością a elastycznością zatrudnienia 2.4. Elastyczność i zróżnicowanie płac 2.5. Zbiorowe stosunki pracy: między centralizacją a decentralizacją 2.6. Transformacja przedsiębiorstwa 2.7. Edukacja i szkolenie zawodowe 2.8. Zamiast wniosków kilka refleksji i znaków zapytania Literatura Elżbieta Kryńska POPYT NA PRACĘ W POLSCE - TENDENCJE I PERSPEKTYWY 1. Tendencje światowe 1.1. Globalizacja gospodarki 1.2. Rozwój technik i technologii wytwarzania 1.3. Bezzatrudnieniowy wzrost gospodarczy 2. Procesy dostosowawcze do Unii Europejskiej 2.1. Zmiany strukturalne popytu na pracę 2.2. Zwiększenie elastyczności rynku pracy 3. Średniookresowe i długookresowe prognozy popytu na pracę w Polsce 3.1. Przewidywane zmiany na rynku pracy do 2010 r. 3.2. Prognoza popytu na pracę do 2005 r. 3.3. Makroekonometryczny model gospodarki Polski 3.4. Rozwój gospodarki polskiej na podstawie modelu KEMPO 3.5. Prognoza popytu na pracę do 2010 r. 3.6. Podsumowanie Literatura Mieczysław Kabaj MODELE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU. PRZESZŁOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ 1. Dwa modele przeciwdziałania bezrobociu 2. Model polityki rynku pracy 3. Model makroekonomicznej polityki prozatrudnieniowej 4. Elementy dualnej prozatrudnieniowej strategii wzrostu gospodarczego Literatura Marek Bednarski DYLEMATY POLITYKI RYNKU PRACY W POLSCE U PROGU XXI WIEKU 1. Uwagi wstępne 2. Strategie przedsiębiorstw w zakresie tworzenia popytu na zatrudnienie a interwencja państwa na rynku pracy 3. Problemy rozdysponowania środków na walkę z bezrobociem 4. Dylematy polityki rynku pracy w nadchodzących latach Literatura Edward Marek ZAROBKOWA MIGRACJA POLAKÓW NA PRZEŁOMIE XX I XXI WIEKU 1. Ogólne zasady zatrudniania Polaków za granicą 2. Migracja zarobkowa Polaków do 1990 r. 3. Zagraniczne wyjazdy zarobkowe Polaków w latach 1990-1997 4. Perspektywy zatrudnienia Polaków za granicą na przełomie XX i XXI wieku Literatura Aleksy Pocztowski ZARZĄDZANIE ZASOBAMI LUDZKIMI WOBEC NOWYCH WYZWAŃ 1. Wprowadzenie 2. Ciągłość i zmiana w ewolucji funkcji personalnej 3. Human resources management jako współczesne ujęcie funkcji personalnej 4. Aktualny stan funkcji personalnej w Polsce 5. Zmiany w otoczeniu funkcji personalnej i ich skutki dla zarządzania zasobami ludzkimi 6. Modelowe ujęcie zarządzania zasobami ludzkimi w kontekście głównych elementów otoczenia wewnętrznego i zewnętrznego 7. Schemat analizy zmian w zarządzaniu zasobami ludzkimi Literatura Marta Juchnowicz NOWOCZESNE PODEJŚCIE DO MOTYWOWANIA PRACOWNIKOW A RZECZYWISTOŚĆ POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW 1. Uwarunkowania systemu motywowania 2. Wyzwania związane z motywowaniem pracowników 3. Rozwój poglądów na motywowanie 4. Założenia nowoczesnego systemu motywowania 5. Systemy motywowania w realiach polskich firm 6. Warunki skuteczności systemów motywowania Literatura Zofia Jacukowicz WYNAGRODZENIA - KIERUNKI ROZWOJU 1. Polityka wynagrodzeń w Krajach Unii Europejskiej 2. Polityka wynagrodzeń w Polsce 2.1. Poziom płac przeciętnych 2.2. Powstanie szarej strefy wynagrodzeń i formy jej występowania 2.3. Pionowe rozpiętości płac 3. Relacje płac 3.1. Czynniki kształtujące relacje płac 3.2. Relacje płac według sektora właśności 3.3. Relacje płac według stanowisk pracy i zawodów 3.4. Relacje płac według stażu pracy i wieku pracownika 4. Technika kształtowania płac w jednostce organizacyjnej 5. Kierunki rozwoju wynagrodzeń w Polsce - wnioski Literatura Helena Strzemińska PRZYSZŁOŚĆ CZASU PRACY. FORMY, MODELE, WYMIARY 1. Erozja tradycyjnego podejścia do czasu pracy 2. Czas pracy w Unii Europejskiej w latach dziewięćdziesiątych 3. Relacje między skracaniem czasu pracy a zmniejszaniem bezrobocia 4. Zatrudnienie w nietypowych wymiarach czasu pracy i formach 5. System zmianowy i nietypowe godziny pracy 6. Czas pracy w Polsce w latach dziewięćdziesiątych 7. Zakończenie Literatura CZĘŚĆ II ZBIOROWE STOSUNKI PRACY Kazimierz W. Frieske DYNAMIKA INSTYTUCJONALNEJ FORMUŁY STOSUNKÓW PRACY 1. Wprowadzenie 2. Struktury instytucjonalne 2.1. Związki zawodowe 2.2. Negocjacyjne forum 3. Kłopoty sąsiadów 4. O pożytkach lokalnych osobliwości Literatura Jerzy Wratny PARTYCYPACJA PRACOWNICZA W PERSPEKTYWIE XXI WIEKU Literatura Ludwik Florek ZNACZENIE KONSTYTUCJI DLA INDYWIDUALNEGO PRAWA PRACY CZĘŚĆ III POLITYKA SPOŁECZNA W PERSPEKTYWIE XXI WIEKU Stanisława Golinowska PAŃSTWO OPIEKUŃCZE W POLSCE NA TLE PORÓWNAWCZYM Wprowadzenie 1. Zakres państwa opiekuńczego w krajach zachodnich 2. Zakres państwa opiekuńczego w Polsce i innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej 2. Ograniczanie zakresu państwa opiekuńczego 4. Wnioski dla Polski Literatura Gertruda Uścińska POLSKI SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH W ŚWIETLE STANDARDÓW EUROPEJSKICH Bożenna Balcerzak-Paradowska POLITYKA RODZINNA - UWARUNKOWANIA I KIERUNKI DZIAŁAŃ 1. Współczesne uwarunkowania polityki rodzinnej 2. Polityka rodzinna w materiałach ONZ 3. Polityka rodzinna w społecznej nauce Kościoła 4. Polityka rodzinna w krajach Unii Europejskiej i Polsce 5. Uwagi końcowe Literatura Danuta Graniewska RODZINA A PRACA ZAWODOWA Literatura Dorota Głogosz NOWE INSTYTUCJE POLITYKI SPOŁECZNEJ - ROLA TRZECIEGO SEKTORA Literatura CZĘŚĆ IV WOKÓŁ NAJWAŻNIEJSZYCH WYZWAŃ XXI WIEKU W SFERZE PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ. WNIOSKI DLA POLSKI (Dyskusja panelowa) Michał Boni NAJWAŻNIEJSZE ZADANIA Tadeusz Kowalik WOBEC GLOBALIZACJI NIERÓWNOŚCI 1. Inwazja nierówności 2. Nowe doświadczenia i możliwości 3. Skąd czerpać przykłady? Adam Kurzynowski POLITYKA SPOŁECZNA WOBEC WYZWAŃ ROZWOJU Eugeniusz Kwiatkowski GROŹBA WZROSTU BEZROBOCIA STRUKTURALNEGO. MOŻLIWOŚCI JEGO OGRANICZANIA Witold Morawski WOKÓŁ NOWEGO MODELU ZBIOROWYCH STOSUNKÓW PRACY Antoni Rajkiewicz PRACA DLA MŁODZIEŻY Jolanta Supińska ZDEMONTOWAĆ WELFARE STATE?
Wydawnictwo, rok i miejsce wydania, seria wydawnicza
IPiSS, Warszawa 2000, seria "Studia i Monografie"
ISBN
83-90-7327-8-5
Format, liczba stron, oprawa
B5, 314 stron, miękka oprawa
